Theo Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (Bộ Công an), cùng với quá trình công nghiệp hóa, số lượng khu công nghiệp, nhà máy và cơ sở sản xuất tại Việt Nam không ngừng tăng lên. Nhiều nhà xưởng vừa và nhỏ trong các lĩnh vực dệt may, da giày, chế biến gỗ, nhựa, cao su, hóa chất, chế biến nông sản và thực phẩm tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ cao. Dưới đây là checklist rà soát theo khuyến nghị của Cục.

Vì sao nhà xưởng cháy thường diễn biến nhanh và thiệt hại lớn?

Cơ sở sản xuất thường tập trung khối lượng lớn nguyên liệu, bán thành phẩm và thành phẩm dễ cháy, đồng thời sử dụng nhiều máy móc, thiết bị điện và thiết bị sinh nhiệt. Thực tiễn chữa cháy cho thấy cháy tại nhà xưởng diễn biến nhanh, phức tạp do diện tích lớn, không gian thông suốt, tải trọng cháy cao; kết cấu thép không được bảo vệ chống cháy dễ biến dạng, sụp đổ ở nhiệt độ cao. Lửa lan nhanh theo dây chuyền sản xuất, kho nguyên liệu, băng tải, cáp điện; nhựa, cao su, sơn, dung môi khi cháy sinh nhiều khói, khí độc, cản trở thoát nạn và chữa cháy. Vì vậy, phòng ngừa không thể chỉ dừng ở việc bố trí vài bình chữa cháy.

Bước 1: Xác định đúng quy mô và hạng nguy hiểm cháy của công trình

Cục Cảnh sát PCCC và CNCH lưu ý: trước khi quyết định trang bị phương tiện, hệ thống PCCC, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế phải xác định đúng hạng nguy hiểm cháy, cháy nổ và quy mô công trình. Theo Điều 1.5.2 QCVN 10:2025/BCA — Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị, bố trí phương tiện PCCC và CNCH cho nhà và công trình — nhà và gian phòng sản xuất (nhóm F5) được phân thành các hạng A, B, C (C1 đến C4), D, E theo QCVN 06:2022/BXD và sửa đổi 1:2023, căn cứ vào tính chất, khối lượng nguyên liệu, vật liệu, sản phẩm thực tế và quy trình công nghệ.

Doanh nghiệp cũng cần rà soát số tầng, chiều cao, diện tích sàn, khối tích và công suất sản xuất. Nguy cơ cháy còn tập trung ở từng khu vực riêng như phòng sơn, phòng pha chế dung môi, kho nguyên liệu, hầm cáp, băng tải kín, máy biến áp — những vị trí này phải được đánh giá riêng.

Bước 2: Đối chiếu trang bị PCCC theo các ngưỡng quy mô điển hình

• Mọi nhà, công trình sản xuất đều phải có bình chữa cháy xách tay hoặc có bánh xe, kể cả nơi đã có hệ thống chữa cháy tự động; đồng thời bố trí chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn lối ra và hướng thoát nạn.
• Nhà chế biến, lưu trữ nông sản dạng hạt có tổng diện tích sàn từ 500 m² trở lên phải trang bị hệ thống báo cháy tự động (không yêu cầu đối với nhà dạng hở).
• Nhà sản xuất thuộc các hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ A, B, C, D có tổng diện tích sàn từ 500 m² trở lên phải trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà (số tia phun, lưu lượng nước tối thiểu theo quy định kỹ thuật tương ứng).
• Nhà sản xuất có tổng diện tích sàn từ 18.000 m² trở lên và từ 300 người trên một tầng cần có hệ thống loa thông báo, hướng dẫn thoát nạn; nơi mức ồn trên 95 dBA hoặc người lao động dùng thiết bị chống ồn, phải kết hợp cảnh báo bằng ánh sáng.

Bước 3: Sắp xếp hàng hóa, giữ lối thoát nạn và bảo trì hệ thống định kỳ

Hàng hóa cần được sắp xếp, phân loại theo tính chất dễ cháy, luôn bảo đảm lối đi, lối thoát hiểm và khoảng trống chống cháy lan; đồng thời thường xuyên vệ sinh nhà xưởng, thu gom phế phẩm dễ cháy như mùn cưa, giấy vụn, vải vụn.

Đặc biệt, hệ thống PCCC chỉ phát huy tác dụng khi luôn trong trạng thái sẵn sàng. Theo khuyến cáo từ cơ quan PCCC (được các đơn vị chuyên môn dẫn lại), thiết bị báo cháy, chữa cháy phải được kiểm tra ít nhất một năm một lần, bảo dưỡng toàn hệ thống ít nhất hai năm một lần, theo chỉ dẫn của nhà sản xuất và TCVN 5738:2021, TCVN 3890:2023. Doanh nghiệp cũng cần rà soát lại giải pháp an toàn mỗi khi thay đổi dây chuyền công nghệ hoặc nguyên liệu sản xuất, vì điều này có thể làm thay đổi hạng nguy hiểm cháy của cơ sở.

Nếu chưa chắc chắn cơ sở đáp ứng đúng hạng nguy hiểm cháy và yêu cầu trang bị hiện hành, doanh nghiệp nên nhờ đơn vị tư vấn PCCC khảo sát, đánh giá độc lập trước khi đầu tư hay kiểm tra. Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế và Xây dựng DANAFAST (121 Lê Thị Hồng Gấm, Hòa Cường Nam, Hải Châu, Đà Nẵng) hỗ trợ tư vấn, thiết kế, thi công và bảo trì hệ thống PCCC cho nhà xưởng, kho hàng — liên hệ Hotline 0911.165.114 hoặc email danafastpccc@gmail.com.

Ảnh: Cháy nhà xưởng gây thiệt hại lớn về tài sản cho doanh nghiệp (ảnh minh họa). Nguồn: Báo Công Thương